Wist u dat..?! Vele interessante wetenschappelijke feiten die u zullen verbazen!

Home Archief Op uw Site Contact Zoeken  

Categorie

Astronomie
Biologie
Diversen
Geografie
Geschiedenis
Geschiedenis - Oudheid
Natuurkunde
Sport
Taal en Etymologie
 

 

Aanbevolen

Adverteer u hier!

Meisjes
Afspelen Video



 

<< Vorig weetje

Volgend weetje >>




Wist u dat...?!

Een meter de afstand is dat licht aflegt in 1/299 792 458 seconde in een vacuüm?

Het verhaal van de meter begint in Frankrijk. Er bestond een grote behoefte aan standaard maten waarmee gemeten zou kunnen worden. In 1790 stelt de Franse Academie voor Wetenschappen voor om een eenheid te kiezen die niets meer te maken heeft met de schoenmaat van enige vorst, maar die afgeleid wordt van de grootte van de planeet Aarde zelf, zodat ze bruikbaar zal zijn "voor alle tijden en voor alle volkeren". Men bepaalde dat één veertig miljoenste van de omtrek van de Aarde voortaan een meter zou zijn. De omtrek van de Aarde is echter niet zo standaard als het klinkt. Om te beginnen is de omtrek over de evenaar verschillend van de omtrek over de polen, of de omtrek 'schuin' over de wereld. Dat komt doordat de Aarde niet perfect bolvormig is, maar enigszins afgeplat. De Fransen kiezen voor de omtrek over de polen, en meer bepaald die omtreklijn die pal door Parijs loopt. De meter zal één tienmiljoenste worden van een kwart van die omtrek.

Meten
"Maar hoe lang is dat stuk aardomtrek precies? Dat moet gemeten worden. Echt van de noordpool tot de evenaar meten, is onbegonnen werk, maar de lengte van het stuk omtrek op Frans grondgebied moet exact te bepalen zijn, en daaruit kan dan de lengte van het hele stuk berekend worden.

Op 19 juni 1791 geeft koning Lodewijk XVI zijn goedkeuring voor het project. Het is een van zijn laatste officiële daden, want de volgende dag wordt hij afgezet en gearresteerd door revolutionairen. Niettemin worden een jaar later twee wetenschappers, Jean Delambre en Pierre Méchain, uitgestuurd om de omtrek te meten. Hun plan is om van Duinkerken in het noorden pal zuidwaarts in rechte lijn heel Frankrijk door te trekken, door Parijs, en nog een klein stukje in Spanje, tot in Barcelona, onderweg met landmetersgereedschap nauwkeurig de afgelegde weg metend -- met behulp van driehoeksmeetkunde, door grote driehoeken in het landschap af te bakenen. Waar ze niet strikt de rechte lijn kunnen volgen, moeten ze heel zorgvuldig, door op elkaar aansluitende driehoeken te construeren, een 'omweg' maken, waaruit ze dan de lengte van de rechte weg kunnen berekenen. Het wordt een zeven jaar durende lijdensweg, in een Frankrijk zonder moderne wegen of Michelin-kaarten. En vooral: een land dat in revolutie en burgeroorlog verkeert. De wetenschappers, die met hun meetinstrumenten heuveltoppen en kerktorens beklimmen, worden op menige plaats voor spionnen aangezien. Méchain raakt zwaar gewond, wordt gevangen genomen door de Spanjaarden, kan ontsnappen, en houdt zich maandenlang schuil in de Pyreneeën. De spanning en zijn bezorgdheid over de juistheid van de metingen, dreigen hem de waanzin in te drijven. Maar op 20 juni 1799 zijn Méchain en Delambre toch terug in Parijs, en kunnen ze hun meter aanbieden aan een internationale wetenschappelijke conferentie. Van platina wordt een staaf gemaakt die precies één meter lang is, en die in het archief wordt opgeborgen om als nieuwe lengtestandaard te dienen. Al snel blijken de metingen van Méchain en Delambre -- begrijpelijk -- toch niet zo heel perfect; er is niet op de goede manier rekening gehouden met de afplatting van de Aarde. Maar liever dan weer een nieuwe, juistere 'meter' in te voeren, wordt voor het gemak beslist de definitie aan te passen: in plaats van naar de Aarde te verwijzen, wordt de meter nu per definitie de lengte van de standaardstaaf die in Parijs bewaard wordt.

Dat blijft zo tot 1960 (al wordt in 1889 wel een nieuwe staaf aangemaakt, nu van een platina-iridium-legering). De meter krijgt door een internationale eenhedenconferentie een definitie waarmee in elk laboratorium ter wereld gewerkt kan worden: 1.650.763,73 keer de golflengte van een welbepaalde soort straling van een krypton-atoom. Het getal is natuurlijk zo gekozen om de 'nieuwe' meter zo goed mogelijk gelijk te maken aan de oude. In 1983 wordt de definitie weer veranderd, weer met de pragmatische bedoeling om in laboratoria op een handige manier metingen met hoge nauwkeurigheid te kunnen doen. Die definitie is ook vandaag nog van kracht: De meter is de lengte van het pad afgelegd door licht in vacuüm gedurende een tijdsinterval van 1 / 299.792.458 van een seconde."

Privacybeleid